CHÙM NHO UẤT HẬN Tên gốc: The Grapes of Wrath Tác giả: John Steinbeck _ được trao giải Nobel văn chương năm 1962 vàChùm nho uất hận là sáng tác chính của Steinbeck được Viện Hàn lâm Thụy Điển đưa ra như một trong những lý do trao giải. Dịch giả: Võ Lang Xuất bản: In tại nhà in Khai Trí, Sài Gòn 1972 Tựa đề của tác phẩm là do Carol Steinbeck, vợ của nhà văn đề nghị, lấy ý từ lời của bài thánh ca "The Battle Hymn of the Republic" do Julia Ward Howe sáng tác. Lời câu thánh ca đó như sau: “Mắt tôi đã thấy vinh quang của sự hiện đến của Chúa: Ngài sẽ chà đạp những vườn nho nơi chứa những chùm nho uất hận; Ngài tuốt gươm kinh hoàng lấp lánh ánh tang tóc: Chân lý của Ngài đang đến.” Chùm nho uất hận đưa độc giả tới bang Oklahoma miền Đông nước Mỹ vào một mùa hè oi bức khi những gia đình tiểu chủ ở đây bị tịch thu đất đai và buộc phải rời bỏ ruộng đồng để di cư về miền Tây sinh sống. Tiểu thuyết tập trung miêu tả quá trình di cư của gia đình Joad (hay còn gọi là gia đình nhà Tôm). Năm 2005, tác phẩm được Tạp chí Time liệt kê trong danh sách 100 tiểu thuyết Anh ngữ hay nhất tính từ năm 1923. Kết quả tuyển chọn dựa theo tiêu chí bình chọn Những kiệt tác thế giới được dịch ra chữ Hán do Bộ Văn hóa Trung Quốc tổ chức những năm 1980-1981 xếp Chùm nho uất hận là một trong 100 cuốn sách ảnh hưởng khắp thế giới.
John Steinbeck & Của Chuột và Người (Of Mice and Men) Câu thơ của Robert Burns mà John Steinbeck lấy làm chủ đề tư tưởng: “Những dự tính hoàn hảo của chuột và người thường không thực hiện được”. John Steinbeck (1902-1968), nhà văn Mỹ, người đoạt giải Nobel văn chương năm 1962, sinh trưởng trong một gia đình trung lưu ở thị trấn Salinas, một thị trấn trù phú trong thung lũng con sông Salinas, bang California, cách bờ biển Thái Bình Dương khoảng hai nhăm dặm, nơi mà sau này ông đã sử dụng làm bối cảnh cho những tác phẩm nổi tiếng của mình. Tốt nghiệp trung học khi Đại chiến I kết thúc, một năm đi làm việc ở nhiều nơi, năm 1919, John Steinbeck ghi tên theo học tại trường đại học Stanford. Sau sáu năm học ở ba khoá học khác nhau, chưa tốt nghiệp, ông dời đến New York lao động và khởi nghiệp văn chương. Tác phẩm đầu tiên Chén vàng (1929). Từ đây cho đến năm viết tác phẩm cuối cùng, Nước Mĩ và Người Mĩ (1966), John Steinbeck gắn bó với nghiệp văn chương và đã để lại hơn 10 tiểu thuyết, nhiều truyện ngắn, các vở kịch, phóng sự, kí… John Steinbeck được đánh giá cao với : Trong trận đánh bất phân thắng bại (1936), Của Chuột và Người (1937), Chùm nho uất hận (1939), Đối với phần đông độc giả, không chỉ ở Mỹ, tác phẩm quan trọng nhất của John Steinbeck bao giờ cũng vẫn là cuốn Chùm nho uất hận (1939) . Tetsumaro Hayashi, người nghiên cứu về tác phẩm của John Stenbeck, đã gọi Của Chuột và Người là cái khuôn mẫu kỳ diệu nhất của nghệ thuật tiểu thuyết Mĩ trong thập niên 1930- 1940. Của Chuột và Người là một tiểu thuyết ngắn gồm sáu chương với sáu cảnh tương ứng, kể về ba ngày trong cuộc đời của hai công nhân nông nghiệp George Milton và Lennie Small, trong một nông trại hẻo lánh vùng Salinas, California. Từ đầu tác phẩm, ta thấy Lennie được miêu tả như là cái bóng của George. George và cái bóng của anh ta cứ tồn tại như vậy cho tới khi cô vợ Curly xuất hiện. Lần gặp đầu tiên, sau khi cô ta đi khỏi, giữa George và Lennie đã có phản ứng khác nhau. Có thể nói, đây là cuộc đối thoại mà qua đó George tự bộc lộ con người mình Geogre trùm cái nhìn lên Lennie: - Mẹ kiếp! Đồ đĩ thoã - Anh ta nói - Thật là một thứ đáng cho thằng Curly mang về làm vợ. - Cô ấy đẹp quá đi chứ - Lennie bênh vực. - Đúng. Đẹp! Có gì phơi ra hết rồi. Thằng Curly cũng chẳng lạ gì. Tao cá là chỉ hai mươi đôla là nó đi ngay. Lennie vẫn nhìn ra cửa nơi cô ta vừa đi khỏi: - Trời, cô ấy đẹp quá! Anh ta mỉm cười ngưỡng mộ. George thoáng nhìn bạn và rồi túm lấy một tai Lennie, kéo mạnh: - Nghe tao đây, đồ con hoang điên rồ - Anh ta nói một cách giận dữ - Đừng có nhìn vào con chó cái ấy. Tao không cần biết nó nói gì hay nó làm gì. Thứ nọc độc này tao đã thấy nhiều nhưng chưa bao giờ thấy một thứ đáng sợ hơn nó. Hãy tránh xa nó ra. Lennie cố gỡ tai mình ra khỏi tay George: - Anh George, tôi không làm gì cả. - Đúng. Mày chưa làm cái gì bậy cả. Nhưng khi con đó đứng ở cửa kia kìa, phơi đùi ra, thì mày không dời mắt khỏi nó. - Tôi không nghĩ xấu gì cả. Tôi thề đấy. - Tốt. Hãy tránh xa nó ra vì tao đã thấy nó là cái cạm bẫy người. Để mình thằng Curly chui vào là đủ rồi…Không có một lời phân tích, giải thích hay bình luận nào của John Steinbeck. Cả đoạn văn chỉ là miêu tả và ghi lại đối thoại. Thoạt tiên người đọc dễ nhầm tưởng những lời cảnh báo, mắng nhiếc Lennie là xuất phát từ sự lo lắng cho Lennie nhưng lắng nghe kỹ ta thấy không phải vậy. Bao trùm lên đó là nỗi sợ hãi của George. Không phải sợ vợ Curly hay sợ mất Lennie mà là nỗi sợ hãi bản thân. Thái độ khinh ghét vợ Curly xuất phát từ một điểm khác nằm ngoài ý thức của George. George Milton nhỏ bé, lanh lẹn còn Lennie Small to lớn, khờ khạo. Hai người không gia đình, nhà cửa, gắn bó thân thiết với nhau, lang thang làm thuê trong các nông trại. Họ nuôi một ước vọng chung: làm thuê, tiết kiệm, dành tiền mua một mảnh đất, có ngôi nhà nhỏ, “thích làm gì tuỳ theo ý mình, không bị ai làm phiền”. Lennie khổng lồ nhưng trí óc trì độn, có một sở thích kỳ quặc là vuốt ve những con vật có lông mịn hoặc đồ vật mượt mà, nhưng những vật yêu quý thường bị sức mạnh của Lennie, trong lúc thích thú cực độ, vô tình làm chết. Khi Lennie uống nước từ vũng nước sau lùm cây: Anh ta uống ừng ực từng ngụm, phì cả ra mũi như con ngựa. Và khi anh ta trở lại bờ sông ở cuối tiểu thuyết: Lennie xuất hiện sau một lùm cây và tiến lên lặng lẽ như một con gấu đang bò. John Steinbeck mô tả Lennie uống nước: Lặng lẽ Lennie bước lại gần bờ nước. Nó quỳ xuống và uống nước, môi khẽ chạm vào mặt nước. Đột nhiên sau lưng có tiếng xào xạc, nó ngẩng phát đầu lên, mắt chăm chú nhìn và tai lắng nghe cho đến khi nhận ra con chim nhỏ vừa bay qua. Ngay lập tức, nó lại cúi xuống tiếp tục uống. Rõ ràng, Lennie mang chức năng thể hiện mức độ cái vô thức, hồn nhiên nguyên thuỷ nhất. Ở Lennie, chỉ có hai trạng thái: thoả mãn và sợ hãi. Thoả mãn và sợ hãi hoàn toàn bản năng. Trạng thái thoả mãn tập trung vào ham thích duy nhất, và rất kỳ cục, được vuốt ve bất kỳ một vật mịn hoặc con gì có lông mịn, mượt mà. Anh ta thích như vậy và thoả mãn sở thích ngay cả bằng xác của một con chuột chết mà không cần giải thích, chỉ đơn giản là anh ta thích. Hành động đó khiến George, một người đầy ý thức không bao giờ hiểu nổi. Điều quan tâm duy nhất của Lennie trong cuộc sống hiện tại không phải là kiếm miếng cơm, manh áo như ta tưởng mà là được vuốt ve con chó con trong đàn chó của Slim. Và trong ước mơ có trang trại riêng cùng Goerge. Trái với Lennie, Goerge được miêu tả là một người lanh lẹn, sắc sảo, đầy ý thức. John Steinbeck miêu tả mối tình cảm của Lennie và George như là một mối tình cảm đẹp đẽ, hiếm hoi trong một thế giới mà người ta hay dè chừng lẫn nhau. Mối quan tâm chăm sóc của George đối với Lennie được hiểu là vì trách nhiệm (George hứa với dì của Lennie, Clara, sẽ chăm sóc Lennie) đồng thời cũng vì tình cảm của George giành cho người bạn khờ khạo. Tuy nhiên, nhân vật này dường như vượt khỏi tầm kiểm soát của tác giả. Tác phẩm không bi quan. Lennie chết, ước mơ về một trang trại riêng không trở thành hiện thực, Steinbeck vẫn hướng người đọc đến hình ảnh George và Slim, hai người đàn ông đi cùng với nhau từ bờ sông, nơi câu chuyện vừa xảy ra. Có thể hiểu như vậy. Song, nếu đọc kỹ văn bản, độc giả kỹ tính sẽ nhận thấy thực ra George không hề đơn giản trong mối quan hệ với Lennie và cuộc sống. Nằm trong dòng chảy của văn học hiện đại thế giới thế kỷ XX, sáng tác của John Steinbeck có nhiều cách tân, tiểu thuyết Của Chuột và Người là một tiêu biểu. Lối kể chuyện mà người kể chuyện không trực tiếp bộc lộ thái độ, thản nhiên trong việc miêu tả, không lui vào nội tâm nhân vật chỉ tả và ghi lại sự việc cho phép người đọc khám phá tác phẩm từ nhiều góc độ, đem đến cho tác phẩm nhiều tầng bậc ý nghĩa. Cùng với Chùm nho uất hận, Của Chuột và Người được Steinbeck nói với bạn bè là để giải trí. Nhưng hoàn toàn không phải thế, cùng với những tác phẩm khác Của chuột & người nằm trong ý đồ của ông, nhằm thông qua những giá trị văn học, qua số phận của những người nô lệ làm vườn tại các trang trại ở Mỹ. Ông đã đưa ra những số phận trớ trêu của xã hội đương thời: từ ước muốn đến hiện thực người ta đều vấp pkải những hoàn cảnh, những trở ngại cay đắng và không thể nào thực hiện được. Ai đã đọc Chùm nho uất hận hẳn cũng cần đọc thêm Của chuột và người đấy hết sự bi thống, thảm thiết của đời sống nô lệ, những con người đầy những đức tính tốt đẹp bị đẩy vào ngỏ cụt, không lối thoát. Làm sao họ có một cuộc sống dể dàng? Một trang trại nhỏ? Cùng chung cuộc sống êm ấm với đời và tình yêu thật sự trong kiếp nô lệ? Kiếp nổi trôi theo nghèo khó? Sau lần xuất bản (1937) Của chuột và người đã tạo nên tiếng vang. Sau đó chuyển thành kịch và diển rất lâu trên sân khấu, được khán thính giả mến mộ yêu cầu diển lại trong nhiều năm thì cũng là lúc bản thảo bị con chó Toby vốn được ông rất yêu thích đã nhai nát bản gốc. Ông đã đùa: "Con Toby nhà tôi quả là phê bình sâu sắc bậc nhất về tác phẩm này!" 12/11/2018 TuanPolo Vo.
